Join For Grondwater

Dammetjes op hellingen helpen in Haïti tegen grondverschuivingen en geven water de kans om in de grond te dringen. (c) Dieter Telemans

Sinds 2014 publiceren de Verenigde Naties jaarlijks op 22 maart een nieuw World Water Development Report, een klepper waar honderden onderzoekers en wetenschappers aan meeschrijven. De editie 2022 zet “grondwater” als thema in de kijker.

Grondwater is goed voor 99 procent van het vloeibare zoete water op aarde. Opgepompt levert het wereldwijd 25% van het water dat gebruikt wordt voor irrigatie in de landbouw, of de helft van het water voor huishoudelijk gebruik (drinken, koken, wassen, schoonmaken). Daarnaast houdt grondwater ook specifieke ecosystemen in stand en speelt het een rol in sport en vrijetijdsbesteding, toerisme, religieuze beleving en talloze tradities.

Grondwater bevindt zich, interessant genoeg, niet altijd onder de grond: via bronnen komt het aan de oppervlakte en is het zichtbaar in beekjes, en later in rivieren en meren; op die manier is grondwater een belangrijk onderdeel van de natuurlijke watercyclus. Ook in de energiehuishouding speelt grondwater een belangrijke rol, denk maar aan geothermische energie of de warmtepompen die in steeds meer huishoudens verschijnen – en daarmee is grondwater een deel van de oplossing in het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

Bedreigd

Wereldwijd wordt grondwater bedreigd als duurzame, hernieuwbare bron van zoet water. Overconsumptie tast de capaciteit aan, vervuiling de kwaliteit en de bruikbaarheid voor de mens. Vooral aquifers, de geologische systemen met hun grondwatercyclus van soms tienduizenden jaren, zijn kwetsbaar voor deze overconsumptie en vervuiling, want eens aangetast raken ze zeer moeilijk hersteld. En omdat grondwater in de watercyclus ook eerst begint als hemelwater, bedreigen klimaatverandering en minder neerslag ook de grondwaterstand.

Bij ons in België hebben we beroemd grondwater. Plaatsen als Spa en Chaudfontaine zijn synoniem voor bijzonder grondwater, om te drinken en om in te baden. De grotten van Han bestaan dankzij grondwater. Daar in de buurt, bij de paters van de abdij van Rochefort, werd gevreesd voor het voortbestaan van hun trappistenbier als door ontginning van een kalkgroeve hun grondwater onbereikbaar zou worden.

In Vlaanderen vormt vervuiling een belangrijke bedreiging van grondwater. En door klimaatverandering dreigt dit water in Vlaanderen schaars te worden. De combinatie van minder malse regen en het zo snel mogelijk afvoeren van neerslag via de riolering zorgt ervoor dat het grondwaterpeil hier tijdens de zomer ongezond vaak ongezond laag staat.

Join For Water beschermt grondwater

Een klimaatbestendige en duurzame landbouw is cruciaal en een belangrijke uitdaging voor het beleid in de bescherming en het gebruik van watervoorraden in Vlaanderen. Join For Water wil zich daarvoor inzetten door samen met boeren te werken aan regeneratieve landbouw, waarbij onder meer waterinfiltratie een belangrijke rol speelt. Net zoals Join For Water ook elders in de wereld opkomt voor het beschermen van watervoorraden, zodat boeren hun werk kunnen blijven doen en huishoudens toegang hebben tot gezond drinkwater.

In Haïti legt Join For Water met partner ODRINO dammetjes aan op de hellingen van de heuvels in de regio Moustiques. Dat helpt tegen grondverschuivingen maar zo krijgt het water ook de kans om in de grond te dringen, zodat er ook buiten het regenseizoen water beschikbaar is voor de boeren om groenten en fruit te kweken.

In Burundi beschermen Join For Water en de partners brongebieden in de regio van Bubanza. Daar wordt bronwater opgevangen in de heuvels en 20 km verder naar de dorpen gebracht. Door de omgeving van de bron af te schermen van vee en door aangepaste toiletten te bouwen die het grondwater in de buurt niet vervuilen, houden we het bronwater schoon en gezond. Met dammetjes zorgen we er ook voor dat regenwater de grond in dringt waardoor we de grondwaterstand op peil houden.

In Benin planten we mangrovebossen in de kustzone. Die breken hoge golven en vormen zo een natuurlijke barrière zodat de zee het land niet verder afkalft. Mangrovebossen zijn niet enkel kraamkamers voor jonge zeevis en garnalen (goed voor biodiversiteit en de lokale vissers) maar houden ook sediment vast en zorgen op termijn voor de aangroei en ophoging van land aan de kust. Zo zorgen ze ook indirect voor de bescherming van het zoete grondwater landinwaarts, omdat de zee (en ondergronds zoutwater) op een afstand wordt gehouden.

Voor Join For Water is grondwater letterlijk een grondstof, de basis voor een duurzame toekomst in Vlaanderen en de rest van de wereld.

UN World Water Development Report 2022, Groundwater, "Making the invisible visible".